Aerdt Houben
uit de serie toga
Aerdt Houben
• Sinds 2015 hoogleraar ‘Financial Policies, Institutions and Markets’ aan de UvA
• In de toga: de trek van de wildebeesten door de Serengeti in Tanzania


Aerdt Houben was erbij, de ochtend dat tienduizenden wildebeesten de Mara-rivier in Tanzania overstaken als onderdeel van hun jaarlijkse trek: “Het was een overweldigend spektakel. Je ziet die beesten wachten en aarzelen, en opeens gebeurt het: eentje waagt het erop, en vervolgens komt die hele kudde in beweging. Hoewel niet alle beesten een even gunstige positie hebben om over te steken, beslissen ze op hetzelfde moment: wij gaan dit doen.”

Houben was getroffen door de parallellen met de financiële sector: “Ook die wordt in belangrijke mate bepaald door kuddegedrag.” Als directeur Financiële stabiliteit bij de Nederlandsche Bank maakte hij de crisis mee die tien jaar geleden in gang gezet werd met de val van de Amerikaanse bank Lehman Brothers. Houben vergezelde toenmalige president van de Nederlandsche Bank Nout Wellink in het overleg met minister van Financiën Wouter Bos over het noodplan voor de Nederlandse financiële sector: “Ik herinner het me allemaal als de dag van gisteren. Na het faillissement van Lehman durfden de banken elkaar onderling geen geld meer uit te lenen. Een bank als ING was volgens de boekhouding financieel gezond, maar geen instelling durfde die bank een stuiver uit te lenen, waardoor de merkwaardige situatie ontstond dat een bank met een gezonde boekhouding overeind gehouden moest worden door staatssteun. We konden in het begin amper begrijpen wat er gebeurde. De ene dag gaf de overheid steun aan Fortis, en de dag erna stroomde het geld weg uit de bank – precies het tegengestelde van wat je zou verwachten. De kudde was toen zó hard aan het rennen dat er geen houden meer aan was.”

Inmiddels zijn er veel extra maatregelen genomen, die de kans op een nieuwe crisis moeten verkleinen, en de omvang ervan moeten beperken, mocht er tóch iets ontwrichtends gebeuren. Banken moeten bijvoorbeeld grotere buffers hebben, vooral de grote partijen, die ‘de kudde leiden’. Met zijn studenten bestudeert Houben die turbulente gebeurtenissen van de afgelopen tien jaar: “Die actualiteiten staan nog niet in hun leerboeken, dus deze verhalen uit de praktijk zijn voor hen heel waardevol.”

In 2016 hield Houben zijn inaugurele rede als hoogleraar. “Het leek me aardig als er een filmpje van die wildebeesten te zien zou zijn voor de binnenlopende gasten. Maar die beelden waren nogal dramatisch: moeders raakten gescheiden van veulens en sommige wildebeesten haalden de overkant niet, bijvoorbeeld door de krokodillen die op de loer lagen. Dat was niet echt het beeld dat ik wilde overdragen. Uiteindelijk kwam ik uit op spreeuwenwolken, die in een fractie van een seconde van richting kunnen veranderen zonder dat er ongelukken plaatsvinden. Of die spreeuwen misschien achteraf beter op de toga hadden gekund? Ze staan wel voor ons doel als financiële autoriteiten: alles in beweging houden zonder incidenten. Maar uiteindelijk staan die wildebeesten bij de Mara-rivier wel erg mooi symbool voor de gevaren die we moeten tegengaan.”

andere verhalen uit de serie toga